Nunarput tulluusimaarutissaqaqaaq – ingammik aalisarnikkut inuussutissarsiornerput. Immap nillertup raajaanik tunisassiornermi nunarsuarmi siuttuuvugut. Taamaattumillu ineriartortitsissaagut, siuariartortitsinikkut atugarissaartitsinerujumalluta.

Inuit Ataqatigiit erseqqissumik anguniagaqarpugut. Nunarput nunarsuarmi aalisarnermi siuttuussaaq. Aalisarneq inuussutissarsiutitta pingaarnersaraat aningaasarsiutiginerpaasaraarpullu, sulili pikkorinnerulersinnaavugut. Anguniakkamut tassunga tamanik peqatiserinnippugut.

Uppernarsereerparpummi raajanik tunisassiornerput pitsaassusilimmik siuttuuffigisinnaallugu. Qaleralinnik tunisassiornermi aamma qaffakkiartuaarpugut. Nunat tamalaat akornanni misilittakkavut, tunisassiornermut nittarsaassinermullu ilisimasavut, aalisagaqatigiinnut allanut aamma atussavagut.

Anguniakkap angunissaanut suut aqqutissaappat? Siullertut aalisarnitsinnik pitsaanerpaamik aqutsissiuussissaagut, tassa piujuaannartitsineq tunngavigalugu ingerlatsinikkut, ilisimatuussutsikkut ilisimasat pitsaanerpaat tunngavigalugit, najukkani aalisartut piniartullu ilisimasaat mininnagit politikkikkullu patajaatsumik ingerlatsinikkut.

Nuna tamakkerlugu naaperiuteqarneq

Aalisarneq Nunatsinnut iluaqutaaneroqqullugu pitsaanerpaamik inuussutissarsiornikkut pisuussutinik inuiaqatigiit pigisaannik atuinermik inatsimmik tunngaviliisussamik suliaqartariaqarpugut. Aalisarnermut inatsit siammasissumik isumaqatigiiffiusoq, nuna tamakkerlugu naaperiuteqarfiusoq, aalisarnermillu inuussutissarsiortunut patajaassusermik siunissamullu nalornisitsinngitsumik suliaqassaagut. Ukiuni qulikkaani marlunni-pingasuni raajarniarnermik aqutsinermi nalornisitsinnginnerup pingaaruteqassusia takutipparput. Inatsisissap aningaasaqarnikkut kingunissai tamakkiisumik qulaajarsimanissaat qulakkiissavarput.

Tamatumunnga uagut politikerit aalisarnermik tunngaveqartumik inuussutissarsiuteqartut tusarnaarsinnaasariaqarpavut, tamallu oqartussaaqataanerat tunngavigalugu siammasissumik peqataatitsilluta periuseqarnissatsinnut piareersimasariaqarpugut. Aamma periutsit pigiliutiinnakkat qimallugit nutaamik eqqarsarsinnaassuseqartariaqarpugut inerniliussamillu nukittuumik ataatsimoorfigineqartumillu suliaqarnissatsinnut ilungersornerusariaqarpugut.

Pisassiissutit tamanit oqartussaaqataaffigineqarnerusut

Aalisarnermut inatsimmik pisassiissutinik piginnittuunermik tamanit oqartussaaqataaffigineqarnerusumik qulakkeerinnittumik suliaqarusuppugut. Imartatta pisuussutai tamatsinnik pigineqarput, pisuussutit meeqqatta ernutattalu aamma pigaat. Taamaammat pisasseeriaatsimik aalisarnermit isertitanik naapertuunnerusumik agguaariaasiliisumik pisassiissutinillu piginnissinnaanermut tamat oqartussaaqataaffiginninnermik siammasinnerusumik isumaqatigiissuteqartariaqarpugut. Inuit Ataqatigiit aaqqiissutissanik tamanit peqataaffigineqarsinnaasunik nassaarnissamut siuttuussaagut.

Minnerunngitsumik KNAPK, aalisarnermik tunngaveqartumik inuussutissarsiortut, Sulisitsisut, SIK ingerlatseqatigiiffiillu oqaloqatiginissaat pisariaqavissoq piviusunngortissavarput.

Nukippassuit pigereerpagut – suli ilinniartitaannikkut siuarsaaqqissaagut

Aalisagaqatigiinnik allanik avammut tunisaqarnermi siuttunngornissamut ilinniartitaanikkut suli qaffassaaqqinnissaq aamma pisariaqarpoq. Nunaqqatitsinnut tamatsinnullu iluatsitsiffiusumik ilinniartitaanikkut periarfissiinissaq aqqutissiuutissavarput. Avatitsinnit ilisimasanik aallernissamut tunuarsimaassanngilagut, aamma aalisarnerup tungaatigut nunatsinni ilinniarfinnik pitsaanerpaanik ineriartortitsinissamut tunuarsimaassanngilagut. Ilutigisaanillu inuppassuit pikkorissut, ullumikkut aalisarnermi sulisartuusut piginnaasaqarnerulernissaannut aqqutissiussissaagut.

Aalisarnermit aningaasarsiornermik immikkut ilinniarfissamik ilisimatusarfitsinni inerisaanissamut sapiissuseqassaagut. Aalisarnermit tunisassiornermi piginnaasanut ilinniarfinnik pitsaanerpaanik peqarnissarput qulakkiissavarput. Sulisartunut ullut tamaasa imaani nunamiluunniit ilungersorlutik aalisakkanik avammut tunisassiatsinnik passussisartunut patajaannerusumik aningaasarsiorsinnaanissaannik ilinniaqqissinnaanissaannillu qulakkeerinnilluarnerussaagut.

Raajarniarnerup aqqutissiutereerpaatigut

Raajarniarnermi nunarsuarmi siuttunngorsimavugut raajaqassutsitsinnik patajaatsumik isumatusaartumillu aqutsisimagatta. Pinngortitaleriffiup kilisaataa Paamiut ukiorpassuarni misissuineratigut aalisarnermilu umiarsuit ingerlarnganik nalunaarsuiviinit paasisat tunngavigalugit peqassutsimik uuttuisinnaasarsimavugut. Isumaqatigiissimavugut mianersortumik aqutsiniarluta, MSC meqqilersuineq pillugu, pisassiissutitsinnik 12,5 %-mik annerpaamik qaffaallutaluunniit appaasinnaalluta, aamma uumasorsiuut ukiut ilai qaffasinnerusumik inissiinissamik siunnersuigaluarpata. Tamakku raajarniarnermi iluatsitsilluarnitsinnut tunngaviupput.

Tunngaviusut allat ilagaat raajarniarnermi suliffeqarfiit ingerlatsilluartut siuttuusullu patajaatsumik ineriartornissaannut periarfississimagatsigit. Raajarniarnerput imminut akilersinnaallunilu sinneqartooruteqarnikkut ineriartornissamut periarfissiisimavoq. Tamassuma pingaassusaa puigussanngilarput, iluatsissimasut iluatsinngittullu ilinniutigissavagut.

Minnerunngitsumik nunarsuarmi pisisartunit amerlasuunit piumaneqartunik tunisassiornitsinni inerisaasimavugut. Niuerfivut pillugit ilisimasaqarlualersimavugut nutaanillu niuerfissatsinnik nammineq aqqutissiussisimalluta. Avammut alakkaamasaqarnissaq immikkullu ilisimasaqarnissaq tamatumunnga pingaaruteqarsimapput.

Immitsinnut piumaffiginerussaagut

Aalisarnermut tamatigoortumik siuttunngornissatsinnut misilittagarisimasavut ilinniutiginissaat pisariaqarpoq. Qinersinerup kingorna aalisarnermut inatsisissaq pillugu isumaqatiginninnialerutta immitsinnut piumasaqarfigilluassaagut. Sapiissuseq angusaqarusussuserlu pisariaqartinneqassaaq.

Tunngaviulluinnassoorlu aalisarnermik ingerlatsinitsinni piujuaannartitsineq tunngavigissallugu isumaqatigiissagatta. Piujuaannartitsineq oqaaseq paquminartuussanngilaq. Piujuaannartitsineq aalisartortatta atugaannik illersuisussaavoq. Siunissami aalisartuusussat nukittuumik aamma inuussutissarsiuteqassapput. Piujuaannartitsineq ikinngutigalugulusooq pissavarput, ikinngut aalisagaatitsinnik niuerfinnut pitsaanerpaanut ilagisassaq. Allatut oqaatigalugu, piujuaannartitsineq tassaavoq pisisartutta piumasaat.

Inuussutissarsiornermut nukittuumut ammasuuneq nalornisitsinnginnerlu

Aalisarnermut inatsisissatsinni ammasuunermik nalorninanngitsuunerlu qulakkiissavarput. Taakkumi inuussutissarsiummik nukittuumik pilersitsinissamut aalajangiisuupput. Suliffeqarfik piginnaasanik nunarsuarmi siuttunngornissamut ineriartortitsissappat aningaasaateqarlunilu ilisimasanik peqalersimasariaqarpoq. Akiliisinnaajunnaarnerit uteqattaartut ukiumiillu ukiumut qulartarnerit atorsinnaanngillat.

Piginnaasat pitsaanerpaat

Nunatsinni inuppassuit aalisarnermi suliffeqarput. Umiatsiaararsortut sinerissap qanittuani qaleralinniarnermut, arnarlunniarnermut, saarullinniarnermut ilaalu ilanngullugit ilisimasanik immikkuullarilluinnartunik ineriartortitsisimapput. Ilisimasat takkua atorluassavagut. Pinngortitaleriffitsinnut najukkani aalisartunik oqaloqatiginninnissamut peqateqarnissamullu naatsorsuuteqarnerunissatsinnut tunuarsimaassanngilagut, ilisimasanimmi taama ilinikkut qaffassaasoqassaaq.

Uumasorsiuut aalisartullu piniartullu peqatigiinneri taakkorpiaat ilisimasanik pisariaqartitatsinnik qaffassaaqqinnissamut periarfissiissapput, taakkulu imartatta pisuussutaannik nukittunerusumik aqutsinissamut aqqutissiuussissallutik. Aqutsineq nukittuneq aalisartunut ataasiakkaanut inuussutissarsiummik toqqissisimanarnerusumik ilaqutariinnut inoqarfinnullu aningaasarsiornermik toqqissisimanarnerusumik pilersitsissaaq.

Peqassutsit pillugit ilisimatusarnikkut annertunerusumik eqqarsarnissarput qunugissanngilarput. Taamaammat misissuutit umiarsuit pitsaanerusut nutaaliaanerusullu aningaasalernissaannut ujartuisariaqarpugut – Paamiut nutaaq Sannallu amerlanerit atorfissaqartippavut. Nunarsuarmi aalisarnermi siuttunngorumalluta aamma ilisimatusarnikkut siuttuussaagut.

Anguniakkat angussavagut

Aalisarnermi suliallit pikkorissorpassuit akornatsinniipput. Suli pikkorinnerulernissaq angusinnaavarput. Ilisimatusarneq ilinniartitaanerlu suli annerusumik anguniagaqarfigissallugit periarfissaavoq. Inuussutissarsiummik patajaannerusumik aalisartunut tamanut toqqissisimanarnerusoq pilersissallugu periarfissaavoq, pisassiissutinillu piginnittuunermut siammaanissaq periarfissaalluni.

Nunarsuarmi aalisarnermi siuttunngornissaq aningaasarsiornitsinni siuariartornermik patajaassusermillu pilersitsissaaq. Aqqutip taassuma ingerlaviginissaanut noqinneqanngilagut. Ataatsimoorluta angusinnaavarput.

Sara Olsvig, Siulittaasoq, Inuit Ataqatigiit