Angusaqarniaraanni aqqutaa ilisimasariaqarpoq

Naalakkersuisooqatigiinnissamut isumaqatigiissut 2013-imiit 2017-imut atuuttussatut Siumumiit, Atassummiit Partiit Inunnit saqqummiunneqartoq maanna Inuit Ataqatigiinniit qimerlooreersimalerparput. Qimerlooreerneranili ajoraluartumik erserpoq inuiaqatigiit sumut ingerlanissaannik tunngaviusumik pilersaarummik naalakkersuisooqatigiit eqqarsaatersuuteqarsimanngitsut.

Ataqatigiissumik takorluugaqannginneq, piviusunngortitsiniarnerillu neqitaqanngitsut

Inuit Ataqatigiinniit naalakkersuisooqatigiinnissamik isumaqatigiissummik qimerlooreer-nermi amigaatigilluinnarparput inuiaqatigiit ineriartornissaannik takorluugaqarneq, piviu-sunngortitsiniarnermilu tigussaasunngortitsinerit. Naalakkersuisooqatigiinnissamut isu-maqatigiissut kissaatigisanik nalunaarsuiffiuneruvoq, suliaqarfinni ataasiakkaani pitsannguinissamik kissaateqarfiusut, mikisualuit anguniakkallu anginerusut ataatsimoortinneqarsimapput tulleriiaarinertaqanngitsumik. Tamatta isumaqatigissutigisinnaavarput pitsanngugassaqarmat, Inuit Ataqatigiinniilli ujartortuarsinnarparput nunatsinni iluarsiissutiginiakkat qanoq naalakkersuisooqatigiinnit aaqqiiviginiarneqarnersut. Tamanna naalakkersuisooqatigiinnissamut isumaqatigiissummi akissutissarsineqanngilaq, taamaalillunilu inuiaqatigiit ingerlariaqqinnissaminnut nalorninartorsiortinneqarput.

Naalakkersuisooqatigiinngortut anguniakkanik ersarissarneqanngitsunik saqqummiussuinerat soorunami kikkunnilluunniit akerlilersoruminaapput tapersersorneqarlutillu, soorlu ilinniarnermut atatillugu sungiusarfinnik amerlanerusunik pilersitsinissaq, ilinniarnermi najugassanik amerlanerusunik pilersitsiniarneq kiisalu inuiaqatigiit akisussaassuseqartumik aalajaatsumillu aqunneqarnissaat aamma qulakkiigassaasoq. Taakkorpiaappummi aamma Inuit Ataqatigiit 2009-miit 2013-imut akisussaassuseqaartumik oqimaaqatigiissumillu aningaasarsiornikkut ingerlatsinermi qulakkeersimasaat. Tamanna pinngilaq 2008-mi 2009-imut Inatsisartut aningaasanut inatsisissaat amigartoorfioqisoq amerlanerussuteqartunit akuerineqarmat. Taamak inatsisartut aningaasanut inatsisaannik suliaqarneq akisussaassuseqartumik aalajaatsumillu aqutsinertut taaneqarsinnaanngilaq. Ukiui kingullerni sisamani naatsorsuutiginngisamik isertitaasut tamaasa, soorlu immikkut uuliasiornermit isertitaasut, kollegianut atuartullu inigisaannut atorneqartarsimapput. Taamaattumik qilanaaraarput aallartisareersimanngitsunik nutaanik saqqummiussisoqarnissaa. Tigussaasunik pilersaarutinik saqqummiussisoqarsimanngilaq utaqqimaartariaqassaagullu, soorlu inuiaqatigiit, inuussutissarsiutitigullu ingerlatsisut Nunatsinniittut nunani allaniittullu aamma utaqqimaartut.

Inuit Ataqatigiinniit paasinnittaaserput naapertorlugu anguniagassamik oqaatigisaqaraanni taava pisariaqarpoq aamma nassuiassallugu taassuma anguniakkap qanorpiaq piviusunngortinnissaa. Naalakkersuisooqatigiinissami isumaqatigiissut pitsanngorsaaterpassuarnik kissaateqarfiuvoq, pitsannguutissalli qanoq anguneqarnissaat nassuiarneqarsimanngillat.

Nunap aningaasaqarnera

Inuit Ataqatigiinniit ernummatigaarput eqqarsarnartoqartillugulu nunap aningaasarsiornikkut ineriartornera naalakkersuisooqatigiinnissami isumaqatigiissutigisami oqaaseqatigiinni sisamani taamaallaat taaneqarmat. Ataasiarluniluunniit aningaasarsiornitta ernumanartumik inissisimanera eqqaaneqanngilaq, soorlu aamma aaqqissuusseqqinnikkut inuussutissarsiutinillu nutaanik pilersitsisoqarneratigut iliuuseqartoqanngippat isertitat ikiliartorneranni aningaasartuuteqarfiunerulersussat qarsupinneqartut. Qineqqusaarnerup nalaani naalakkersuisooqatigiinngortussanit aningaasaqarnerup tungaatigut nalunaarutigineqartartut taamaammat kisiisa isummerfigisinnaavagut. Qineqqusaarnermimi nunatta Aningaasaqarnikkut Isummersoqatigiivisa misissuinerisa inerneri uppernannginnerarpaat. Misissuinerit taakku takutippaat inuiaqatigiit pissarissaartut sungiusimasavut ingerlatiinnassagutsigit taava isertitat milliardikkaartut pisariaqartikkigut.

Illua’tungaatigut naalakkersuisooqatigiinnissamik isumaqatigiissummi iliuusissat inuiaqa-tigiinnut aningaasartuutissanik amerlisaasussat arlaqaqaat, tamannalu ernumanartoqarpoq. Assersuutigalugu aappariit imminnut tapersersoqatigiittariaqarnerannik piumasaqaat utoqqalinersiaqartarneq eqqarsaatigalugu unitsinniarneqarpoq. Taamaalillunilu utoqqalinersianik pisartagaqalernissami katissimalluni imaluunniit katissimanngikkaluarluni inooqateqarneq piumasaqaataajunnaarsinniarneqarpoq inoqutigiillu qanoq amerlatigisunik isertitaqarsimanerat isiginiarneqarunnaarluni kikkut tamarmik qaaffasinnerpaamik utoqqalinersiassaqartinniarneqarpasipput. Siunnersuutigineqartoq tusaqqaarlugu tusaruminartuuvoq tapersersorusunnarlunilu, tamannali inuiaqatigiinnik tusiapitsitsilersussaavoq aappariit aningaasaqarnermikkut toqqissisimasumik inissisimareersuut ingammik iluaqusertussaammagit. Tamanna pillugu Siumut ukiuakkut ataatsimiinnermi 2009-mi siunnersuuteqarpoq, namminerlu naatsorsuinerat naapertorlugu ukiumut 80 mio. koruuninik naleqassangatinneqarluni. Aningaasarpassuit. Naalakkersuisooqatigiinnissamik isumaqatigissummi kissaatigisarpassuit takuinnaraanni taamaammat Inuit Ataqatigiinniit ukiami 2014-imut Inatsisartut aningaasanut Inatsisissamik isumaqatiginninniarnissaat oqallisiginninnissarlu pissangagaarput ernumanermik akullugu. Ernummatigaarput naalakkersuisooqatigiinnissamut isumaqatigiissut kissaaterpassuarnik imaqartoq aningaasaliinissamik imaqartinneqanngimmat.

Suliffiit nutaat aatsitassarsiornerlu

Inuit Ataqatigiit naalakkersuisooqatigiinngortussat isumaqatigilluinnarpaat suliffissaarusimaneq iliuuseqarfigineqassammat. Taamaattumik suliniutit angisuut, sanaartorneq aalisakkanik suliffissuaqarnerlu aqqutigalugit suliffinnik ataavartussanik nutaanik pilersitsisoqartariaqarpoq. Tamanna ukiuni kingullerni sisamani anguniarlugu suliarivarput, soorlu suliffissaaleqisunut immikkut iliuuseqarnissamut 70 mio. koruunit atorlugit aningaasaliinikkut, annertusisamik kommuninik suleqateqarnikkut, aalisarnermik inatsimmik nutarterinikkut, ilinniartitaanermik nutarterinikkut suliniutinullu angisuunut tunngavilimmik inatsisiliornikkut. Suliniutit taasagut tamakku tamaasa Siumumit akerlerineqarput. Taamaattumik pissanngatigeqaarput naalakkersuisooqatigiilersussat suliniutit nutaat misilininneqanngitsullu suut saqqummiunnialersaarneraat. Tamakku akissutissarsisinnaanngikkallarpagut, naalakkersuisooqatigiinnissamummi isumaqatigiissut qaammaasaqalersitsinerunngilaq.

Qineqqusaarnermi pingaarnerutillugu sammisat ilagivaat aatsitassarsiornerni tamani  akileraarusersuilluni isertitaqarnissaq, Siumumit piumasarineqartoq- akuersissutaareersunut akuersissutissanullu nutaanut – soorlu aamma suliniutinut angisuunut inatsimmik alannguinissaq piumasarineqartoq.  Ajoraluartumilli qaammaasaqarneruler-nissaq qatangiinnassaaq naalakkersuisooqatigiinnissamummi isumaqatigiissummi aaqqiissutissat nassaariuminaalluinnarput, ileqqunngulersutullu ililluni qanorpiaq iliuuseqalersaartoqarnersoq naalakkersuisooqatigiilersussat akissutissaqartinngilluinnarpaat.

Naalakkersuisooqatigiinnissamut isumaqatigiissummi allaqqavoq: “Aatsitassarsiornikkut piiaanissamik pilersaarutit suliniutillu angisuut aallarteriaannaat isumaqatigiissutaareersut malillugit piviusunngortinneqassapput.” Tamanna paasivarput tunisassiornermi akile-raarusersuinermik piumasaqaataasunik unitsinerusoq, soorlu Isukasiani suliniummut. Qineqqusaarnermi Siumumiit nipituuliuutigineqartuarpoq “Kalaallit Nunaat akeqa-nngitsuunngilaq”. Immaqaana paasisimagaat ilumut taamanngisaannarsimasoq, soorlu aamma aningaasaqarnerup sinaakkutai pilersaarutaareersunut assersuutigalugu ujaqqanut erlinnartunut atatillugu aamma ajunngitsumik massakkuugallartillugu inississoreersimasut.

Inuit Ataqatigiinniit nalunaarutigiuartarsimavarput naalakkersuinikkut aatsitassanut anguniakkavut allanngortinneqarsinnaanerannut piareersimalluta. Kisianni ullormiit ullormut sangujoraartigisumik naalakkersuinikkut pissuseqarusunngilagut, kissaatiginngilarpummi nalornisitsilernissaq ersarinngitsuliornerlu. Taamaammat naalakker-suisooqatigiilersussat kaammattorumavagut allanngortiterilinnginnermi nunani tamalaani atorneqartuni akileraarusersuisarneq misissoqqullugu. Ilisimasat avataaneersut ajortuinnaanngillat, ingammik Nunatsinnut nalimmassaanissaq ilannguttaraanni.

Kisianni suliniutinut angisuunut inatsit saqqummiuteqqinneqassappat akuerineqaqqillunilu takorlooruminaappoq uani qinigaaffimmi suliniutit angisuut suliffinnik nutaanik pilersitsissanersut.

Uran

Inuit Ataqatigiit aatsitassanut uranitalinnut atatillugu “Aatsitassarsiornermi uranimik akoqarnissamut killigititaqarnerup” unitsinneqarnissaanik nalunaaruteqarneq ernummatigaa. Inatsisartut isumaqatigiilluinnartut akuereqqammerpaat killigitaqarneq unitsin-neqassagaluarpat kingunerisinnaasaanik nalunaarsuisoqassasoq. Ajoraluartumilli naalakkersuisooqatigiilersussat aalajangiinermik ataqqinninniarnatik aalajangerput, naak aalajangeeqataasuugaluarlutik, parti nutaaq Partii Inuit atorunnaarsitsinissamik akerliusutut inissinnikuusimasoq eqqaassanngikkaanni. Takorlooruminaalluinnarpoq suna tunngavigalugu uranimik piiaanissaq akuersaarneqalersoq, ingammik inunnut, uumasunut inuilaamut avatangiisinullu sunniutaasussat ilisimaneqartinnagit. Erloqiummernaqaaq qineqqusaarnermi Siumut unnermat suliniutit angisuut pillugit ernumassuteqaqalutik, uffa “Aatsitassarsiornermi uranimik akoqarnissamut killigititaqarneq” siunissamut ataavartussamik atorunnaarsitsilerlutik paasissutissat pisariaqartut piginngikkaluarlugit. “Aatsitassarsiornermi uranimik akoqarnissamut killigititaqarnerup” atorunnaarsinneqarnissaannut atatillugu innuttaasunik tamakkiisumik peqataatitaqarnissaq qilanaaraarput.

Suliniutit aallartisareersut ingerlatiinnarneqassapput

Inuit Ataqatigiit nuannaarutigaat naalakkersuisooqatigiilersussat Inuit Ataqatigiit naalak-kersuisooqatigisimasaasalu qinigaaffimmi qaangiuttumi suliarisaat nanginniarmatigit. Ingammik nunannaarutigaarput annertusisamik inuusuttunut suliniuteqarneq ingerla-tiinnarniarneqarmat, tassa inuusuttut meeqqat atuarfianik naammassinnereersimasut suliffeqanngitsut ilinnialersimanngitsulluunniit eqqarsaatigalugit. Tamanna nuannerpoq, ingammik naalakkersuisooqatigiilersussat aningaasanut inatsimmut ukioq manna atuuttumut inuusuttunullu periarfissiisumut itigartitsisimanerat eqqarsaatigigaanni. Meeqqanut inuusuttunullu tunngatillugu naalakkersuisooqatigiilersussat nutaanik iliuuseqarnissaminnik saqqummiussaqanngillat, ilimagineqarsinnaassaarlu iliuuserissamaakkat naalakkersuisooqatigiissimasut suliaannik nangitsinerussasut. Meeqqanut inuusuttunullu sammisaqarfik oqaaseqatigiinnik marlussunnik taatsiarneqarpoq naak meerartavut inuusuttavullu siunissarigaluarivut. Illua’tungaatigut ilaqutariinnut højskolertalernissaq neqeroorutissatut nalunaaruteqartoqarpoq soorlu aamma angajoqqaanngortussat ilaqutariinngorlaallu siunnersorneqarnissaat tunngavilersorneqassasoq. Taakkorpiaallu naalakkersuisooqqatigiissimasut kommuninut immikkut aningaasaliinermikkut qulakkeerinneeqatigiiffisaaat, soorlu aamma naartusunut “siusinaartumik iliuuseqarneq” aamma pilersinneqartoq. Nuannaajallannarpoq suliarujussuaq tapersersorneqalersimammat, naak siusinnerusukkut isornartorsiorneqarsimagaluaqaluni.

Inuit Ataqatigiit nersorinninnertut tiguaa naalakkersuisooqatigiinngortussat Inuit Ataqatigiit angusaqarfigalugit suliarisimasaat isumaqatigiissutiminnut ilanngussimammassuk, soorlu pilatsinnissamut utaqqisunut ikilisaanissamut aningaasaliinerit, ukiuni arlalinni ingerlanneqarsimasut. Soorlu aamma atornerluinermut katsorsaariaaseq eqaatsoq qulakkeerneqarsimasoq, maanna katsorsaaneq atornerluisumut saappoq killormoornani. Tamakku Inuit Ataqatigiit qulakkeerpaat, tamatigut Siumumit Atassummiillu akerlilersorneqaraluarlutik isornartorsiorneqaraluarlutillu.

Nersorininninnertuttaaq tiguarput naalakkersuisooqatigiinngortussat nunalerinermut isumalioqatigiissitaqartitsineq suliaminnut ingerlateqqimmassuk. Taamaakkaluartorli Aningaasaqarnermut Siunnersuisooqatigiit siorna nalunaarusiaat peqqissaarullugit misissussagaat kaammattuutigissavarput, soorlu aamma 2025-ip tungaanut pilersaarut misissoqqullaripput, tassanimi takuneqarsinnaammat siunissami inuiaqatigiit pissarsissaartut pigiinnassagaanni iliuutsit suut pisariaqarnersut. Taamaaliortoqanngippat pissusiviusut piviusut naalakkersuisooqatigiinngortut saaqqutiinnassavaat suli takorluukkaminnik pilersaarutinilluunniit saqqummiussinngitsut. Tamanna kinguaassatsinnut naapertuilluarnerunavianngilaq. Inuit Ataqatigiinniit aamma ujartorparput aalisarnermi pissutsit qanoq aaqqissuunneqarniarnersut, soorlu aamma sooq aammalu sunik siunertaqarluni Nukissiorfinnik namminersortunngorsaasoqarniarnersoq.

Takuuk, allatut oqarfiunngilaq: kissaatigisarpassuit sooq qanorlu iliuuseqartoqarnissaannik malitseqartinneqanngippata apeqqutissarpassuit suli erfattuassapput.

Inuit Ataqatigiit Kattuffiat

Imaneq 2
Postbox 321
3900 Nuuk
Kalaallit Nunaat
Phone: (+299) 329888
Website: http://www.ia.gl
Email: ia@ia.gl